Yazı Detayı
05 Eylül 2017 - Salı 17:35 Bu yazı 785 kez okundu
 
ISPARTA NEDEN BİR AFYON, KAYSERİ VE MALATYA OLAMADI.?
Bayram AYGÜN
 
 

Şimdiki Isparta’ mızın sanayi üretim, sanat ve zenatın 1900’lü yılların daha da gerisinde olduğunu söylemek mümkün. Osmanlı idaresinin Cumhuriyet’ in kuruluşu 1923’ den geriye doğru bir yüz yılını ele alalım.

Zorunlu, (mecburi) 1924 Lozan Mübadil nüfus değişimi, (göç) ile memleketimizini birçok yerinden, Isparta Burdur, Alanya’ dan Osmanlı rumları zorla, ite-kaka Yunanistan’ a göç ettirildi. Rumların Isparta’ nın ticari dokusunu elinde tutan, Osmanlı idaresinin gözünde büyük bir yeri vardı. Teke bölgesi, Isparta, Burdur, Alanya (o zamanın tekno lojisini de göz önüne alarak) muazzam bir kalkınmışlık söz konusuydu. Sanayi, sanat, zenat, tarım durumu yönünden Isparta’ mız kalkınmada, deyim yerinde ise; uçuştaydı.

Tarihçi İlber Ortaylı Ortadoks Hıristiyan dininden olan Isparta Rumları için bir beyanda bulunuyor: Yunanistan’ a 1924 de Lozan anlaşmasına eklenen bir madde gereği göç ettirildiler. ”Şu bir gerçektir. 1924 mübadelesi Yunan Baş bakanı Venizelos’un fikridir. Türkiye’ de moda bir saldırı başladı; “Cumhuriyetçiler etnik temizlik yapmak için müba deleyi ortaya çıkardılar” Venizelos, bunu bir fırsat bildi.

Halıcılık, dokumacılık, ticaret, sanayi, ziraat, değer dallarda Isparta sancağı büyük bir kalkınma hamlesi içindeydi. Devleti Osmaniye ve Isparta sancağı en parlak kalkınmışlık günlerini yaşıyordu. Bir örnek verelim: 1914 de ITSO Başkanı Şükrü Başdeğirmen’ in büyük dedesi Un ağası, Dere Sanayi çarşısı Esnaf Lonca emiri, Başağa Kadir Ağa ile ortakları Isparta Emre Rumları’ ndan İstati bey, Gavriloğlu, Panoyat Şerefattinoğlu dörtlüsü ile Şayak (deri) fabrikası kurup üretime geçtiler..

Sadece 1914’ de Çanakkale savaşları başlangıcında 10 bin asker postalı, beş yüz okka sahtiyan (deri) at-kağnı koşum malzemesi, asker için deriden su matarası, işlen miş diğer kösele malzemelerini Çanakkale umumi kuman danlığına gönderilmesini göz önüne alacak olursak; Isparta’daki deri sanayiinin üretim kapasitesini düşünmek gerekir. Sadece 30 çeşit ağır, orta diyebileceğimiz sanayi dalında Isparta, Burdur, Alanya Rumlarının öncü girişimi ile Isparta sancak bölgesi parmakla gösteriliyordu.

Isparta’dan 1913’de gül motifli soba üretilerek 500 adet Konya’ya eyaletine satışı gerçekleşir. Bundan dolayıdır ki; Osmanlı da ilk Ticaret ve Sanayi odasının yine ilk kuruluşu Isparta sancağında Isparta sanayisinin, ticaretinin, Ziraati nin önce olmasından dolayı:

Isparta Sanayii Ticaret ve Ziraat Odası 1867’de kurlurken İstanbul Saltanat Başşehri Dersaadet Ticaret ve Sanayi odasının kuruluşundan (1882) 15 yıl önce, Trabzon Sanayi ve Ticaret odasının kurluşundan 17 yıl önce 1884 kurulduklarından anlıyoruz ki: Isparta Rumları’ nın Tarihçi İlber Ortaylı’ nın söyleyişiyle Türk asıllı Isparta Rumları Isparta’ mızın zamanın Osmanlısı’ a kalkınma yönüyle çeki düzen verdiklerini anlamaktayız.

Yeni Türkiye Cumhuriyet’imizin siyasi politikasını asla karışamam. Ama bildiğim tek şey: Tarihçi İlber Hoca’nın dedikleri Teke bölgesinin (Isparta) Ortadoks Rumları’ nın Lozan anlaşmasına eklenen bir madde ile neden Isparta’ dan paldır-küldür kovuldular? Şimdi Yunanistan’da Neo Lonia, Neo Fokea, Neo Arteka ‘ya bölgelerine yerleştirilen Teke, Isparta Rumları Yunan sanayisini, Ticaretini, tarımını almış yükseltmişler. Isparta Rum torun Andon Kazancıoğlu şimdi Yunanistan çiftçi bakanı. 1924’ de kovulduktan sonra, Isparta tütüncülüğü, halıcılığı, afyon ticareti, dokumacılık, kumaş dış satımı, dericilik, kuyumculuk orta sanayi çökmüştür. Esnaf sanatı ve zenatı zarara uğramıştır. 1924’de Isparta, Kayseri Niğde’de halk sancak Mutasarrıflıklarının (Vali) önünde esnaf toplanıyor ve “ bu insanları göndermeyin. Biz burada aynı dükkânı bile açamayız” diyorlardı.. Bayram AYGÜN 2016 Akdeniz-Isparta

 

 
Etiketler: ISPARTA, NEDEN, BİR, AFYON,, KAYSERİ, VE, MALATYA, OLAMADI.?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
26 Mayıs 2020
HER ŞEYİ DEVLETTEN BEKLEMEK!...
26 Okunma.
14 Mayıs 2020
DOLU DOLU ALKIŞLAR..
28 Okunma.
24 Nisan 2020
“MR’ ın (Emar) MUCİDİBİR ISPARTA’Lİ ACEMDİR..”
75 Okunma.
22 Nisan 2020
ASTRONOT KOSTÜMLÜ SAĞLIK ORDUMUZU ALLAH BAŞARILI KILSIN
32 Okunma.
18 Nisan 2020
HOŞGÖRÜ BİZDEN, SANAT ESERİ YARATMAK SİZDEN.
114 Okunma.
29 Şubat 2020
ÇAN-ÇİNG-ÇUN…
85 Okunma.
22 Şubat 2020
VATAN SANA MİNNETTARDIR
70 Okunma.
10 Kasım 2019
ULUBORLU’NUN TARİHTEKİ TIBBİ ALET İMALATI..
294 Okunma.
28 Ekim 2019
ATATÜRK’ÜN SÖZÜNÜ 100 YIL SONRA ANLAYABİLDİK!..
226 Okunma.
04 Ağustos 2019
ULUBORLU’LU “HACI OĞUL YOZ” OĞLAN
185 Okunma.
02 Temmuz 2019
SELANİK KÖYLERİNDE ULUBORLU RÜZGARI
166 Okunma.
26 Haziran 2019
LOZAN MUHACİRLERİNİN ATA TOPRAKLARINDA İDİM ..
153 Okunma.
12 Mayıs 2019
RAMAZAN AĞA’NIN RAMAZAN EŞEKLERİ..
211 Okunma.
02 Mayıs 2019
HZ. MEVLANA CİLALİTTİN’İN’İN OĞLU ISPARTA VE ULUBORLU ‘DA.
170 Okunma.
24 Nisan 2019
ISPARTA ULUBORLU’NUN SANATÇI KUYUMCUSU NEBİOĞLU ABDULLAH. ..
267 Okunma.
21 Nisan 2019
ISPARTA VE ÇEVRESİNE ORTA ÇAĞI YAŞATAN VALİ.
201 Okunma.
17 Nisan 2019
BEZMİ- ALEM SULTAN
262 Okunma.
14 Nisan 2019
YABANLU BAZAARU –“PAZAR”
281 Okunma.
07 Nisan 2019
BEŞ BİN YILLIK ŞEHRİN ADI VE KİMLİĞİ
207 Okunma.
17 Mart 2019
ÇANAKKALE’DE ÜÇ ULUBORLU’LU ÜÇ MEKTUP ÜÇ ŞEHİT
233 Okunma.
27 Aralık 2018
KURTLARIN VEFASI..
1029 Okunma.
29 Kasım 2018
KOMŞU’NUN YANLIŞ İŞİ…
561 Okunma.
21 Ekim 2018
ÖLÜMÜ’YLE BUNLARI HATIRLADIM…
337 Okunma.
30 Eylül 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR VEFALI HALKSEVER İNSANI ..
474 Okunma.
19 Eylül 2018
HALİLOĞLU AYNALI HALİL..
514 Okunma.
29 Ağustos 2018
ISPARTA DOMATES İLE 1918 DE TANIŞTI
429 Okunma.
26 Ağustos 2018
“BAYRAM’LIK AĞIZ ”
417 Okunma.
19 Ağustos 2018
HACI SİNAN AĞA
418 Okunma.
12 Ağustos 2018
EŞEĞE TERS BİNEN ISPARTA VALİSİ
394 Okunma.
01 Ağustos 2018
KARA HAVACILIK OKULU ISPARTA ’ MIZA HOŞ GELDİNİZ!
433 Okunma.
30 Temmuz 2018
ISPARTA - FETHİYE HATTI
398 Okunma.
22 Temmuz 2018
ISPARTA’NIN GELECEĞİNİ NEDEN MARKA HALİNE GETİREMİYORUZ!.
409 Okunma.
20 Temmuz 2018
Isparta -Avustralya Melbörn Hattı’ndan.. BATI TRAKYALILAR TÜRK CİMİ’Sİ…
347 Okunma.
14 Temmuz 2018
KARANLIKLARIN AYAK SESLERİ..
417 Okunma.
08 Temmuz 2018
(DOKUZ TAŞLI DAMA)
428 Okunma.
17 Haziran 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR BAYRAM ANISI..
484 Okunma.
24 Mayıs 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA.
469 Okunma.
16 Mayıs 2018
KATIR SIRTINDA BİR ISPARTA VALİSİ GEÇTİ ..
443 Okunma.
26 Nisan 2018
ISPARTA VE BURDUR’DA HALICILIĞIN BAŞLAMASI
608 Okunma.
24 Mart 2018
VİCDANLARINI ASKIYA ALANLAR
498 Okunma.
07 Mart 2018
(Mımırta alırım, Mımırta Satarım..) “MIMIRTA VAR, MIMIRTA!”
557 Okunma.
15 Şubat 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA..
583 Okunma.
10 Şubat 2018
ISPARTA BÖLGESİ: ÖKÜZBATTI’NIN GİZEMİ...
542 Okunma.
27 Ocak 2018
1840’LI ISPARTA’SININ GÜL KOKULU DEVELERİ
664 Okunma.
03 Ocak 2018
ZELZELE ŞÜKRÜ
769 Okunma.
25 Aralık 2017
ISPARTA SANCAĞINDA ŞAŞKINLIK VE SEVİNÇ..
753 Okunma.
16 Aralık 2017
MERYEM KIZI DERMEŞ
662 Okunma.
03 Aralık 2017
OSMANLI ISPARTA'SINDA BİR DEVŞİRME...
522 Okunma.
28 Kasım 2017
ISPARTA’NIN ASANSÖR İLE CEBELLEŞMESİ..
640 Okunma.
26 Kasım 2017
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK GÜL SUBUNU’SU
669 Okunma.
22 Kasım 2017
KARABIÇAK: ŞEHİT DEDESİ..
690 Okunma.
06 Kasım 2017
ŞEHİTLER KÖYÜ YENİCE ..
713 Okunma.
25 Ekim 2017
ISPARTA’MIZIN KALKINDIĞINI İDDİA EDEBİLİN MİSİNİZ?
807 Okunma.
13 Ekim 2017
BOŞ TÜRBE mi, HOŞ TÜRBE mi?..
707 Okunma.
16 Eylül 2017
ENDİŞELENMEYİN!.
730 Okunma.
07 Kasım 2016
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK “GÜL SAPUNİ” Sİ..
1315 Okunma.
Haber Yazılımı