Yazı Detayı
05 Eylül 2017 - Salı 17:35 Bu yazı 650 kez okundu
 
ISPARTA NEDEN BİR AFYON, KAYSERİ VE MALATYA OLAMADI.?
Bayram AYGÜN
 
 

Şimdiki Isparta’ mızın sanayi üretim, sanat ve zenatın 1900’lü yılların daha da gerisinde olduğunu söylemek mümkün. Osmanlı idaresinin Cumhuriyet’ in kuruluşu 1923’ den geriye doğru bir yüz yılını ele alalım.

Zorunlu, (mecburi) 1924 Lozan Mübadil nüfus değişimi, (göç) ile memleketimizini birçok yerinden, Isparta Burdur, Alanya’ dan Osmanlı rumları zorla, ite-kaka Yunanistan’ a göç ettirildi. Rumların Isparta’ nın ticari dokusunu elinde tutan, Osmanlı idaresinin gözünde büyük bir yeri vardı. Teke bölgesi, Isparta, Burdur, Alanya (o zamanın tekno lojisini de göz önüne alarak) muazzam bir kalkınmışlık söz konusuydu. Sanayi, sanat, zenat, tarım durumu yönünden Isparta’ mız kalkınmada, deyim yerinde ise; uçuştaydı.

Tarihçi İlber Ortaylı Ortadoks Hıristiyan dininden olan Isparta Rumları için bir beyanda bulunuyor: Yunanistan’ a 1924 de Lozan anlaşmasına eklenen bir madde gereği göç ettirildiler. ”Şu bir gerçektir. 1924 mübadelesi Yunan Baş bakanı Venizelos’un fikridir. Türkiye’ de moda bir saldırı başladı; “Cumhuriyetçiler etnik temizlik yapmak için müba deleyi ortaya çıkardılar” Venizelos, bunu bir fırsat bildi.

Halıcılık, dokumacılık, ticaret, sanayi, ziraat, değer dallarda Isparta sancağı büyük bir kalkınma hamlesi içindeydi. Devleti Osmaniye ve Isparta sancağı en parlak kalkınmışlık günlerini yaşıyordu. Bir örnek verelim: 1914 de ITSO Başkanı Şükrü Başdeğirmen’ in büyük dedesi Un ağası, Dere Sanayi çarşısı Esnaf Lonca emiri, Başağa Kadir Ağa ile ortakları Isparta Emre Rumları’ ndan İstati bey, Gavriloğlu, Panoyat Şerefattinoğlu dörtlüsü ile Şayak (deri) fabrikası kurup üretime geçtiler..

Sadece 1914’ de Çanakkale savaşları başlangıcında 10 bin asker postalı, beş yüz okka sahtiyan (deri) at-kağnı koşum malzemesi, asker için deriden su matarası, işlen miş diğer kösele malzemelerini Çanakkale umumi kuman danlığına gönderilmesini göz önüne alacak olursak; Isparta’daki deri sanayiinin üretim kapasitesini düşünmek gerekir. Sadece 30 çeşit ağır, orta diyebileceğimiz sanayi dalında Isparta, Burdur, Alanya Rumlarının öncü girişimi ile Isparta sancak bölgesi parmakla gösteriliyordu.

Isparta’dan 1913’de gül motifli soba üretilerek 500 adet Konya’ya eyaletine satışı gerçekleşir. Bundan dolayıdır ki; Osmanlı da ilk Ticaret ve Sanayi odasının yine ilk kuruluşu Isparta sancağında Isparta sanayisinin, ticaretinin, Ziraati nin önce olmasından dolayı:

Isparta Sanayii Ticaret ve Ziraat Odası 1867’de kurlurken İstanbul Saltanat Başşehri Dersaadet Ticaret ve Sanayi odasının kuruluşundan (1882) 15 yıl önce, Trabzon Sanayi ve Ticaret odasının kurluşundan 17 yıl önce 1884 kurulduklarından anlıyoruz ki: Isparta Rumları’ nın Tarihçi İlber Ortaylı’ nın söyleyişiyle Türk asıllı Isparta Rumları Isparta’ mızın zamanın Osmanlısı’ a kalkınma yönüyle çeki düzen verdiklerini anlamaktayız.

Yeni Türkiye Cumhuriyet’imizin siyasi politikasını asla karışamam. Ama bildiğim tek şey: Tarihçi İlber Hoca’nın dedikleri Teke bölgesinin (Isparta) Ortadoks Rumları’ nın Lozan anlaşmasına eklenen bir madde ile neden Isparta’ dan paldır-küldür kovuldular? Şimdi Yunanistan’da Neo Lonia, Neo Fokea, Neo Arteka ‘ya bölgelerine yerleştirilen Teke, Isparta Rumları Yunan sanayisini, Ticaretini, tarımını almış yükseltmişler. Isparta Rum torun Andon Kazancıoğlu şimdi Yunanistan çiftçi bakanı. 1924’ de kovulduktan sonra, Isparta tütüncülüğü, halıcılığı, afyon ticareti, dokumacılık, kumaş dış satımı, dericilik, kuyumculuk orta sanayi çökmüştür. Esnaf sanatı ve zenatı zarara uğramıştır. 1924’de Isparta, Kayseri Niğde’de halk sancak Mutasarrıflıklarının (Vali) önünde esnaf toplanıyor ve “ bu insanları göndermeyin. Biz burada aynı dükkânı bile açamayız” diyorlardı.. Bayram AYGÜN 2016 Akdeniz-Isparta

 

 
Etiketler: ISPARTA, NEDEN, BİR, AFYON,, KAYSERİ, VE, MALATYA, OLAMADI.?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
04 Ağustos 2019
ULUBORLU’LU “HACI OĞUL YOZ” OĞLAN
75 Okunma.
02 Temmuz 2019
SELANİK KÖYLERİNDE ULUBORLU RÜZGARI
52 Okunma.
26 Haziran 2019
LOZAN MUHACİRLERİNİN ATA TOPRAKLARINDA İDİM ..
43 Okunma.
12 Mayıs 2019
RAMAZAN AĞA’NIN RAMAZAN EŞEKLERİ..
105 Okunma.
02 Mayıs 2019
HZ. MEVLANA CİLALİTTİN’İN’İN OĞLU ISPARTA VE ULUBORLU ‘DA.
69 Okunma.
24 Nisan 2019
ISPARTA ULUBORLU’NUN SANATÇI KUYUMCUSU NEBİOĞLU ABDULLAH. ..
135 Okunma.
21 Nisan 2019
ISPARTA VE ÇEVRESİNE ORTA ÇAĞI YAŞATAN VALİ.
100 Okunma.
17 Nisan 2019
BEZMİ- ALEM SULTAN
110 Okunma.
14 Nisan 2019
YABANLU BAZAARU –“PAZAR”
152 Okunma.
07 Nisan 2019
BEŞ BİN YILLIK ŞEHRİN ADI VE KİMLİĞİ
100 Okunma.
17 Mart 2019
ÇANAKKALE’DE ÜÇ ULUBORLU’LU ÜÇ MEKTUP ÜÇ ŞEHİT
129 Okunma.
27 Aralık 2018
KURTLARIN VEFASI..
918 Okunma.
29 Kasım 2018
KOMŞU’NUN YANLIŞ İŞİ…
435 Okunma.
21 Ekim 2018
ÖLÜMÜ’YLE BUNLARI HATIRLADIM…
228 Okunma.
30 Eylül 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR VEFALI HALKSEVER İNSANI ..
309 Okunma.
19 Eylül 2018
HALİLOĞLU AYNALI HALİL..
282 Okunma.
29 Ağustos 2018
ISPARTA DOMATES İLE 1918 DE TANIŞTI
311 Okunma.
26 Ağustos 2018
“BAYRAM’LIK AĞIZ ”
305 Okunma.
19 Ağustos 2018
HACI SİNAN AĞA
290 Okunma.
12 Ağustos 2018
EŞEĞE TERS BİNEN ISPARTA VALİSİ
286 Okunma.
01 Ağustos 2018
KARA HAVACILIK OKULU ISPARTA ’ MIZA HOŞ GELDİNİZ!
322 Okunma.
30 Temmuz 2018
ISPARTA - FETHİYE HATTI
282 Okunma.
22 Temmuz 2018
ISPARTA’NIN GELECEĞİNİ NEDEN MARKA HALİNE GETİREMİYORUZ!.
289 Okunma.
20 Temmuz 2018
Isparta -Avustralya Melbörn Hattı’ndan.. BATI TRAKYALILAR TÜRK CİMİ’Sİ…
238 Okunma.
14 Temmuz 2018
KARANLIKLARIN AYAK SESLERİ..
316 Okunma.
08 Temmuz 2018
(DOKUZ TAŞLI DAMA)
308 Okunma.
17 Haziran 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR BAYRAM ANISI..
369 Okunma.
24 Mayıs 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA.
364 Okunma.
16 Mayıs 2018
KATIR SIRTINDA BİR ISPARTA VALİSİ GEÇTİ ..
340 Okunma.
26 Nisan 2018
ISPARTA VE BURDUR’DA HALICILIĞIN BAŞLAMASI
470 Okunma.
24 Mart 2018
VİCDANLARINI ASKIYA ALANLAR
382 Okunma.
07 Mart 2018
(Mımırta alırım, Mımırta Satarım..) “MIMIRTA VAR, MIMIRTA!”
455 Okunma.
15 Şubat 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA..
478 Okunma.
10 Şubat 2018
ISPARTA BÖLGESİ: ÖKÜZBATTI’NIN GİZEMİ...
394 Okunma.
27 Ocak 2018
1840’LI ISPARTA’SININ GÜL KOKULU DEVELERİ
483 Okunma.
03 Ocak 2018
ZELZELE ŞÜKRÜ
639 Okunma.
25 Aralık 2017
ISPARTA SANCAĞINDA ŞAŞKINLIK VE SEVİNÇ..
606 Okunma.
16 Aralık 2017
MERYEM KIZI DERMEŞ
556 Okunma.
03 Aralık 2017
OSMANLI ISPARTA'SINDA BİR DEVŞİRME...
394 Okunma.
28 Kasım 2017
ISPARTA’NIN ASANSÖR İLE CEBELLEŞMESİ..
559 Okunma.
26 Kasım 2017
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK GÜL SUBUNU’SU
552 Okunma.
22 Kasım 2017
KARABIÇAK: ŞEHİT DEDESİ..
588 Okunma.
06 Kasım 2017
ŞEHİTLER KÖYÜ YENİCE ..
562 Okunma.
25 Ekim 2017
ISPARTA’MIZIN KALKINDIĞINI İDDİA EDEBİLİN MİSİNİZ?
689 Okunma.
13 Ekim 2017
BOŞ TÜRBE mi, HOŞ TÜRBE mi?..
574 Okunma.
16 Eylül 2017
ENDİŞELENMEYİN!.
617 Okunma.
07 Kasım 2016
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK “GÜL SAPUNİ” Sİ..
1155 Okunma.
Haber Yazılımı