Yazı Detayı
10 Kasım 2019 - Pazar 21:17 Bu yazı 141 kez okundu
 
ULUBORLU’NUN TARİHTEKİ TIBBİ ALET İMALATI..
Bayram AYGÜN
 
 

Uluborlu’ da 1845 lerde yaşamış, sanatkar usta Rum çilingir- demirci Gorbi’ nin ülke Osmanlı ekonomisine artı değer kazandırdığını öncelikle hatırlatalım.

Uluborlu’ lu sanatkar Gorbi ustanın (18 Temmuz 2018) torunlarını buldum. Lozan Mübadili torunlarından esnaf iki kız kardeşin adları: (Engonos lakaplı) Maria veya Mara ve kardeşi Eleni hanım.. Yunanistan’ ın en batısında yer alan şehri Preveze’ nin Lefkada oturmaktalar. Misafir oldum. Adresini Atina Küçük Asyalılar derneğinden almıştım. Engonos lakaplı yoğurt-çu kız kardeşler beni dış kapılarında karşıladılar.

Haberli gitmiştim. Gündüzleri hava çok sıcak olduğundan: Yunanistan meteroloji ve esnaf bakanlığı yetkilileri saat 14:00-18:00 arası hiç bir ticari faaliyette bulunmamaların istemişler..

Anlayacağınız, Yunan esnafı öğleyin saat altıya kadar pek dükkanlarında sıcaktan dolayı çalışmıyorlar..İyi oldu!. Çünkü dede hatıralarını dinleme imkânım doğmuş oluyor hani!..

Eleni hanım dede defterinden aktardığını söylediği, hatıralarla dolu 4-5 defterlerden birisini açtı. (Okuma yazma bilenler genellikle Gayrımüslimlerdi. Rum ve Ermeniler çocukları için çağdaş anlamda okullar açıp, çocuklarını buralara gönderip eğitim- öğretimden yararlanıyor- lardı. Müslümanların kapıları çağdaş eğitime kapalı idi. Hoca evlerine gönderiyorlardı. Sadece İslâm dinine dayalı bilgi aldırtıyorlardı. Anlayacağınız: Osmanlı da Gayrımüslimlerin tamamı Uluborlu ve Isparta’ da okuma yazma biliyorlardı. Hatıra defteri bile tutuyorlardı.)

Ses kayıt cihazımı açtım. Uluborlu Kaleiçi mahallesinden Demirci Gorbi sıradan demirci değilmiş. Uzakdoğudan gelen İpekyolu tüccarları Akşehir, Yalvaç istikametinden gelip Uluborlu’ ya mal bırakıp, Denizliye geçerlermiş. İşte İpekyolu tüccarları Demirci Gorbi’ den şipariş tıbbi malzemeleri yapmasını isterlermiş.

Uluborlu’lu Rum Demirci Gorbi’ nin Isparta’ da Temel (şimdi Turan) mahallesinde otururlar. Rum Osmanlı vatandaşı Isparta’ da Rum doktoru Mihail Gavrilidir ve aynı mekanda Eczacı Koca Sizigos Sofokli Leondiadis’ ler çok iyi bir ameliyat tıbbi malzemelerini kağıt üzerinde geliştirmişler. Ölçüleriyle birlikte ameliyat demir malzemelerinin çizim ölçülerini yaparlarmış.

Uluborlu’da akrabası, sanatçı-demirci Gorbi ustaya gönderirlermiş. Ergenos kardeşlerinden Eleni sağlık teknisyeni olduğundan ameliyet malzemelerin adlarını kolayca söylediler.. Ulu-borluda, zamanında büyük büyük dedesi Gorbi’ nin Müslüman ortağıyla gerçekleştirdiği tıbbi malzemelerin bir kısmını sıralayıp şahsıma anlattılar: Kan verme aparatı,. yüzüklü frez -takma dişlerin yapımında kullanılır- Ağız ayırıcı ayarlı aletler.. Diş tedavilerinde, çekiminde kullanılan Mine keskisi aleti.. Dişçi Pelikanı aleti.. Doğum için malzemeler.. Diş için vida pensi.. Dişçi kerpeteni, tıbbi kemik testeresi, sünnet bıçağı ve mengenesi, hijyen organ kesme bıçakları... “Uluborlu’ nun demirciliği” deyip geçmeyin!..Bu bir takım sanayii çalışmasıdır.. Kalkınmaya, ekonomiye katma değer katkısıdır.. Çağdaş bir modernleşmedir..

Uluborlu Rum’ unun Müslüman ortakları: Uluborlu Tahtapazar mahallesinden Çilingiroğlu Mustafa, Çelebi mahallesinden Paşaoğlu Mustafa’dır. Tıbbı aletlerin çizimleri Isparta’ dan, aletlerin yapım işiise Gorbi Usta’dan..

Gorbiustanın torunlarının anlatımlarında devam ettiler.

Tarihi İpek yolu Isparta’ ya kadar dolaylı gelirmiş. Uluborlu’ da indirilen ihtiyaç malzemeleri ikinci katır, deve kervanları ile Isparta’ya getirilirmiş. İpekyolu Uluborlu’ya Akşehir üzerin-den Yalvaç (Psidya) bağlantılı gelen kervanlar tanımlı Uluborlu’ lu Müslüman ve Rum tüccarların Uluborlu’ daki dükkanlarına ayrılan deve, katır yükleri boşaltılırmış. İpekyolu ticaretini Akşehir istikametinden gelen Yahudi tüccarların sahiplendiklerini hatırlatalım. Tüccarlar Ulu-borlu’ da bir-iki gün, hava şartlarına veya eşkıyaların konumlarına göre dinlenirlermiş. Sivas- Divriği’ ne bazen Gorbi usta iki ay içinde gidip gelirmiş. Sivas-Divriği Demirdağı’ nda bulunan Pamukhan’ da kalır, yapacağı alete göre demir cevheri tozunu seçip alırmış.Sivas-Divriği ve Gümüşhane de Osmanlı’ nın maden ocakları varmış..

Gümüşhane’de gümüşle erittirip parçaları Uluborlu’ ya getirirmiş. Gümüşhane’ de Sulu ve Bülbül handa haftalarcakalır; imal edilecek tıpbbi malzemenin türüne göre gümüş –demir alaşımlı parçaların dökümünü yaptırırmış..

Uzak doğu ülkelerindeki hastanelerdekullanılacak tıpbbi şiparişlerini Uluborlu’ lu Gorbi ustaya verirlermiş. Neden Uluborlu demirişini tercih ettiklerinin nedeni ise Uluborlu işi tıbbi malzemelerinin mikroplaşmaya karşı koruma yapısında oluşu imiş. Şiparişler İpekyolu tüccarlarından alındıktan sonra Isparta’ya giden Gorbi usta orada çizimlerini taptırımış. Sonra Anadolu içlerinde, Sivas-Divriği’ne ince denince demir cevheri tozu ısmarlanırmış. Bu tozlar Gümüşhaneye gönderilirmiş. Orada Gümüş ve demir filizleri fırınlarda karışım, alaşım haline getirildikten sonra ; kesim yapılır, Uluborlu’ ya gönderilirmiş. Gorbi ustanın Müslim ortakları bu gümüş- parçalarını iki haftalık üzüm sirkesine yatırırlar, pas yapıyor mu gibi durumu kontrol edildikten sonra Gorbi Usta ve Nüslüman çilingir ortakları istenen aleti el yapımı marifetiyle yaparlarmış. Yapılan malzemeler İpekyolu tüccarlarına teslim edilmeden önce camiye götürülür. İnsan sağlığı için hayırlı kullanılması dûası yapılırmış. Bu iş Uluorlu Alaaddin Keykubad camisinde yapılırmış. Aynı aletler tekrar kaleiçindeki kilisede de yine aynı niyetle dûası yapılırmış. Sonra İpekyolu tüccarlarına teslim edilirmiş. Ki bu yapım bir yıl sürermiş

Günümüzde aynı tıbbi aletlerin hala yurtdışından satın alındığını varsayarsak; Uluborlu, kısmen Isparta zamanında Çağ’ı, teknolojiyi yakalaması bakımından önemli değil mi? Araştırm: Bayram AYGÜN/ Emekli Öğretm/Köşe yazarı-2019 Isparta

 

 
Etiketler: ULUBORLU’NUN, TARİHTEKİ, TIBBİ, ALET, İMALATI..,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
28 Ekim 2019
ATATÜRK’ÜN SÖZÜNÜ 100 YIL SONRA ANLAYABİLDİK!..
170 Okunma.
04 Ağustos 2019
ULUBORLU’LU “HACI OĞUL YOZ” OĞLAN
96 Okunma.
02 Temmuz 2019
SELANİK KÖYLERİNDE ULUBORLU RÜZGARI
72 Okunma.
26 Haziran 2019
LOZAN MUHACİRLERİNİN ATA TOPRAKLARINDA İDİM ..
70 Okunma.
12 Mayıs 2019
RAMAZAN AĞA’NIN RAMAZAN EŞEKLERİ..
139 Okunma.
02 Mayıs 2019
HZ. MEVLANA CİLALİTTİN’İN’İN OĞLU ISPARTA VE ULUBORLU ‘DA.
96 Okunma.
24 Nisan 2019
ISPARTA ULUBORLU’NUN SANATÇI KUYUMCUSU NEBİOĞLU ABDULLAH. ..
166 Okunma.
21 Nisan 2019
ISPARTA VE ÇEVRESİNE ORTA ÇAĞI YAŞATAN VALİ.
120 Okunma.
17 Nisan 2019
BEZMİ- ALEM SULTAN
145 Okunma.
14 Nisan 2019
YABANLU BAZAARU –“PAZAR”
174 Okunma.
07 Nisan 2019
BEŞ BİN YILLIK ŞEHRİN ADI VE KİMLİĞİ
126 Okunma.
17 Mart 2019
ÇANAKKALE’DE ÜÇ ULUBORLU’LU ÜÇ MEKTUP ÜÇ ŞEHİT
149 Okunma.
27 Aralık 2018
KURTLARIN VEFASI..
935 Okunma.
29 Kasım 2018
KOMŞU’NUN YANLIŞ İŞİ…
460 Okunma.
21 Ekim 2018
ÖLÜMÜ’YLE BUNLARI HATIRLADIM…
248 Okunma.
30 Eylül 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR VEFALI HALKSEVER İNSANI ..
342 Okunma.
19 Eylül 2018
HALİLOĞLU AYNALI HALİL..
310 Okunma.
29 Ağustos 2018
ISPARTA DOMATES İLE 1918 DE TANIŞTI
335 Okunma.
26 Ağustos 2018
“BAYRAM’LIK AĞIZ ”
328 Okunma.
19 Ağustos 2018
HACI SİNAN AĞA
315 Okunma.
12 Ağustos 2018
EŞEĞE TERS BİNEN ISPARTA VALİSİ
311 Okunma.
01 Ağustos 2018
KARA HAVACILIK OKULU ISPARTA ’ MIZA HOŞ GELDİNİZ!
347 Okunma.
30 Temmuz 2018
ISPARTA - FETHİYE HATTI
304 Okunma.
22 Temmuz 2018
ISPARTA’NIN GELECEĞİNİ NEDEN MARKA HALİNE GETİREMİYORUZ!.
315 Okunma.
20 Temmuz 2018
Isparta -Avustralya Melbörn Hattı’ndan.. BATI TRAKYALILAR TÜRK CİMİ’Sİ…
260 Okunma.
14 Temmuz 2018
KARANLIKLARIN AYAK SESLERİ..
340 Okunma.
08 Temmuz 2018
(DOKUZ TAŞLI DAMA)
330 Okunma.
17 Haziran 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR BAYRAM ANISI..
388 Okunma.
24 Mayıs 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA.
386 Okunma.
16 Mayıs 2018
KATIR SIRTINDA BİR ISPARTA VALİSİ GEÇTİ ..
363 Okunma.
26 Nisan 2018
ISPARTA VE BURDUR’DA HALICILIĞIN BAŞLAMASI
494 Okunma.
24 Mart 2018
VİCDANLARINI ASKIYA ALANLAR
412 Okunma.
07 Mart 2018
(Mımırta alırım, Mımırta Satarım..) “MIMIRTA VAR, MIMIRTA!”
474 Okunma.
15 Şubat 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA..
499 Okunma.
10 Şubat 2018
ISPARTA BÖLGESİ: ÖKÜZBATTI’NIN GİZEMİ...
424 Okunma.
27 Ocak 2018
1840’LI ISPARTA’SININ GÜL KOKULU DEVELERİ
510 Okunma.
03 Ocak 2018
ZELZELE ŞÜKRÜ
665 Okunma.
25 Aralık 2017
ISPARTA SANCAĞINDA ŞAŞKINLIK VE SEVİNÇ..
634 Okunma.
16 Aralık 2017
MERYEM KIZI DERMEŞ
583 Okunma.
03 Aralık 2017
OSMANLI ISPARTA'SINDA BİR DEVŞİRME...
412 Okunma.
28 Kasım 2017
ISPARTA’NIN ASANSÖR İLE CEBELLEŞMESİ..
575 Okunma.
26 Kasım 2017
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK GÜL SUBUNU’SU
572 Okunma.
22 Kasım 2017
KARABIÇAK: ŞEHİT DEDESİ..
608 Okunma.
06 Kasım 2017
ŞEHİTLER KÖYÜ YENİCE ..
592 Okunma.
25 Ekim 2017
ISPARTA’MIZIN KALKINDIĞINI İDDİA EDEBİLİN MİSİNİZ?
712 Okunma.
13 Ekim 2017
BOŞ TÜRBE mi, HOŞ TÜRBE mi?..
597 Okunma.
16 Eylül 2017
ENDİŞELENMEYİN!.
643 Okunma.
05 Eylül 2017
ISPARTA NEDEN BİR AFYON, KAYSERİ VE MALATYA OLAMADI.?
679 Okunma.
07 Kasım 2016
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK “GÜL SAPUNİ” Sİ..
1187 Okunma.
Haber Yazılımı