Yazı Detayı
19 Ekim 2021 - Salı 16:35 Bu yazı 110 kez okundu
 
ISPARTA ACEMLERİ
Bayram AYGÜN
 
 

Osmanlı Isparta’sında Isparta Acemleri (Ermeni) kadın, kızları 1880’ lerden 1918’ lere kadar Isparta gül hasadını gerçekleştirmişlerdir.

Isparta Gülünün hasat mevsimi Ispartalı Acemleri bir kırk gün sürecek, onlar için Tabiat Bayramlarını kadın kız, çor çocuk, gülerek yaparlardı. Isparta da huzurlulardı.

Gül tarlası sahiplerinden gül toplama karşılığında 3 ila 8 kuruş yevmiye alırlar. Enflasyon falan yoktu. Bu ücret Isparta gül tarlalarında 50 ’den fazla yıl sürmüştür.

Gül tarlası sahibi yemek malzemesini alır. Muhteşem sayılabilecek tabiatın göbeğinde yemekler yaparak gül hasadını sağlıklı biçimde gerçekleştirirlerdi. Acemlerin yanı sıra Rum kadın ve kızları da birlikte hasadı gerçekleştirirlerdi.

Osmanlı Isparta’sında 1702’ lerde İran’dan gelen, Ispartalıların “Acemler” diye adlandırdıkları kırk kadar Ermeni ailesi şehrimize gelir. 1918’e kadar Isparta’ da çoğalarak yaşamlarını devam ederler. 1918’den sonra zorunla göç kanunu (Tahcir Kanunu) gereği tamamına yakını Fransa, Suriye ve Kanada’ya göç ederler.

Müslüman Isparta halkıyla dünür olan birkaç Acem ailesi İslâmı seçerek Isparta da kalırlar, kaynaşıp onurlu “Büyük Türkiye Vatandaşı” olurlar. Genellikle Sülübey, Yayla veya Yaylazade, Kurtuluş (İğneci), Çavuş (Turan) mahallelerinde otururlardı. Hepsi sanatla, inşaat işleriyle, ticaretle uğraşırlardı.

Bayanları ise Isparta, Uluborlu varlıklı ailelerin ev ve tarla işlerinde çalışırlardı. Hepsi de Hristiyanlığın Ortodoksluk mezhebindendiler. Müslüman komşularıyla Müslim din adamlarıyla tartışmasız ”iyi geçim” içindelerdi. Düğün, cenaze ve acı, tatlı günlerde hep devletin yanındalardı. Kilise ve okulları ile kahvehaneleri vardı. İğneci (Kurtuluş) mahallesinde Acemhan adlı bir büyük ticari hanları vardı. Taş Baskı Yazma sanatını onlar Anadolu’da yaygınlaştırdılar.

Varlıklı aileler destek vererek Gelendost –Eğirdir arasındaki Eyerim taş tepeciklerini yol geçer hale getirerek tüm Psidya (Isparta) bölge insanlarının hayranlıklarını kazanırlar. İran Acem bölgesinden getirdikleri geleneksel yemekleri “Kabune” yemeğini Isparta da adet ederek Isparta’nın “milli yemeği” haline getiren de Isparta Ermenileridir. Halen Doğancı, Yenice, kısmen Emre mahallelerindeki tarihi Osmanlı evlerinin ustalık yapımcılığını Isparta Acemleri inşa etmişlerdir. Onlarla birlikte Bolu Mengen’e gelen İran Acemleri (Ermeni) Mengen’de yemek çeşitliliğini geliştirirler. Isparta acemleriyle akrabalarıydılar. Orada da Kabune yemeği yaygındır.

1918’de Isparta’dan bir Osmanlı kanunu ile gönderilen Isparta Ermenileri diğer şehir ve köylerdeki Ermenilere göre hiçbir siyasi olaya burunlarını sokmazlar. Halıcılığın, gülcülüğün Isparta da yayın haline gelmesini yine Isparta Acemleri sağlarlar.

Onlardan çok şey günümüze kalmıştır. Bunlardan birisi de Yayla veya Yaylazade mahallesinin adıdır. Osmanlı Türkçesi konuşurlar. Yeni doğan çocuklarının adını hem Müslüman ismi hem kendilerine ait Acem ismi koyarak tüm Isparta Ermenilerinin en az iki isimleri vardı. Isparta Rumlarına göre Türk, Müslümanlık töre, geleneklerine çok yatkındılar. Osmanlı dönemlerinde Isparta’ da tüm düğünlerin “çalgıcı” gereksinimini Isparta ve Uluborlu Acemleri sağlarlardı. Dokuma işleri yaparlardı.

İran’ın baskı rejiminden kaçarak Isparta, Bolu Mengen bölgesine gelen Acemler (Ermeni) 1702’lerde Isparta’mıza geldiklerinde sanatsal olarak bayanları varlıklı ailelerin evlerinde yemek yapım işlerinde çalıştılar. Erkekleri ise ev yapım ustalığı düvenlere çakmak taşı yerleştirme ustalığı

işlerinde çalışırlardı. Çocukları ise çıra ve evlere çağrıldıklarında ocak ateşi yakma, tutuşturma işleri ile katran satışı gibi işler yaparlardı. 1710’larda Isparta sokaklarında ellerinde toprak sahanlar içinde kül ve balina yağı karma ateşi sokak- sokak gezerlerdi. Çağrıldıkları evlerin ocak ateşleri sönmüşse ateşleri yeniden tutuşturlar.

Yerine üzüm, iğde veya pekmez, un, bulgur ya da bazen akçe alırlardı. Bazı Isparta acemi (Ermeni) çocukları ise yağmur yağdığında Müslüman evlerinin damlarındaki yuğgu taşını kullanarak evlerin yağmur suyu almasını önlemede yardımcı olurlardı. Isparta Acemi bu çocuklardan bir tanesinin torunu Amerika da geçtiğimiz Yüzyılda Emar (MR) cihazını icat etmiştir. (Daha önceki makalelerimde yazdım)

Ermeni bayanları Müslümanların evlerinde okunan Mevlid ve Kur’an okumalarına fiilen katılırlardı. Isparta Rumlarının tersine Isparta Acemleri Ispartalı Müslümanları (Bay-bayan) gibi giyinirlerdi. Rum çocuklarıyla sokak oyunlarına genellikle katılmazlardı. Müslüman çocuklarıyla oynamayı yeğlerlerdi. Isparta Ermenileri bay bayan mutlaka Ispartalı Müslüman cenazelerine katılırlardı. Müslümanlar gibi kendi âmin dualarını yaparlardı. Isparta Rumlarının aksine Isparta acemleri İslami yargı sistemiyle yargılama biçimini seçmişlerdi.

Vergilerini tam öderler, birçoğu da Çanakkale savaşlarına gönüllü katılmışlardır. İki Isparta Ermenisi de bizim için şehit olmuşlardır.

Kanada da Victoria bölgesinde konuşlu The University of Victoria ‘da öğretim görevlisi olan ve atalarının Isparta’dan gitme. Isparta da iken Bardizag Ispartalı Ecemyan (Bahçecik) ailesinden torun Kegani Hanım. Selanik’te tanıştırmışlardı. “Avrupa da Tarihi Felsefe Anlayışı” adlı bir proje yürütmek için Selanik’e gelmişler. Saygıdeğer dostum akademisyen Haci Hristo tanıştırmıştı. Anlatımları oldu.

Elektronik posta ile zaman zaman Osmanlı Ispartası’ nda ailesinden, nesilden nesle aktarılan aile yaşamlarından özetler gönderiyorlar sağ olsunlar. Kendisi Isparta’mızla ilgili zaman zaman tarihi notları gönderiyorlar. Notlar arasında Isparta da genç yaşta ölen ve Rum doktorlara gitmesini engelleyen bir Ispartalı falcının kurbanı olmuş. Nairi (Nadir)’ nin Isparta daki cenaze töreni çok ilgimi çekti. Sizlerle paylaşayım dedim.

Söz konusu genç yaşta ölen Isparta Acemi Nadir ile büyük büyük dedeleri komşu imişler. Dede hatıralarından bu cenaze anısını hazırlamış Kanada’daki saygıdeğer akademisyen, Ispartalı torun Kegani Hanım. Bir adı da: Sülebey’ li. Yani şimdiki Kurtuluş o zamanın Sülebey mahallesinde ailesi oturduğu için bu adı almış hanımefendi. Sülebey ya da Sülübey Selçuklu dönemi Isparta’lı Konya valisiydi.

 

 
Etiketler: ISPARTA, ACEMLERİ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
27 Kasım 2021
VERGSİNİ AKSATMAYAN İKİ OSMANLI ISPARTALI’ SI
43 Okunma.
20 Kasım 2021
ISPARTA’ DAN ÇANAKKALE’ YE UZANAN KÖPRÜ
69 Okunma.
14 Kasım 2021
ANADOLU’NUN EN BÜYÜK İNSAN KÖLE TÜCCARINDAN…
83 Okunma.
07 Kasım 2021
. BİR ZAMANLAR CENNETTİ, ŞİMDİ İSE
97 Okunma.
01 Kasım 2021
OSMANLI DONEMİNDE ORDUNUN İHTİYACI OLAN ATLAR ISPARTA’DAN GİDERDİ.
119 Okunma.
23 Ekim 2021
ISPARTA ACEMİ’ NİN CENAZESİ
115 Okunma.
14 Ekim 2021
“CESUR ŞÜKRÜ”
108 Okunma.
09 Ekim 2021
DOZU KAÇIRILMIŞ ELEŞTİRİ
104 Okunma.
02 Ekim 2021
YORGANLI KAYMAKAM HASAN RÜŞTÜ EFENDİ KİRAZLIDERE MESİRELİĞİ’NDE..
102 Okunma.
24 Eylül 2021
ISPARTA DAĞLARI OYA OYA İŞLENİYOR
131 Okunma.
17 Eylül 2021
ISPARTA HALKINCA YAPTIRILAN EN BÜYÜK ESER
126 Okunma.
13 Eylül 2021
PAPAZ METROPOLİT’ İN HAYALİ
114 Okunma.
09 Eylül 2021
SİZLERE SESLENİYORUM: NEREDESİNİZ?
109 Okunma.
02 Eylül 2021
ISPARTA SANCAĞINDA İNSAN KEMİĞİ TİCARETİ
205 Okunma.
28 Ağustos 2021
KÜRKÇÜ ACEM KÜRK DİKİMEVİ AÇIYOR
256 Okunma.
26 Ağustos 2021
KÜRKÇÜ ACEM KÜRK DİKİMEVİ AÇIYOR
248 Okunma.
21 Ağustos 2021
KÖLE MERCAN
157 Okunma.
08 Ağustos 2021
ORMAN YANGINLARININ ÜZERİNE SERPİLEN SU
340 Okunma.
07 Ağustos 2021
ÇÜRÜYEN ISPARTA TEKKELERİ
202 Okunma.
23 Temmuz 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMENLERİN’İN RÜYASI
296 Okunma.
20 Temmuz 2021
OSMANLI DÖNEMİNDE EĞİRDİR NİS RUMLARI KURBAN KESERLERDİ
327 Okunma.
17 Temmuz 2021
ISPARTALI TORUNDAN BİR MUCİT
244 Okunma.
09 Temmuz 2021
“ÇAĞIRAYIM MEVLA’M SENİ”
182 Okunma.
07 Temmuz 2021
TARİH ŞEHRİ ULUBORLU’DA VİRJİN TAPINAĞI
204 Okunma.
03 Temmuz 2021
^ ISPARTA32’NİN 32 SANATI
314 Okunma.
30 Haziran 2021
SONBAHARI YAŞAYANLARA DOKUNABİLMEK
147 Okunma.
21 Haziran 2021
ISPARTA’NIN, ULUBORLU’NUN, EĞİRDİR’İN İLK HUKUKÇU, TARİHÇİ RUM’U
196 Okunma.
18 Haziran 2021
2023’ ÜN YENİ BAKANLARINDAN BİRİSİ ISPARTADA MI?
163 Okunma.
12 Haziran 2021
ISPARTA’ NIN “ŞAMPİYONLUKLAR YILI”
270 Okunma.
07 Haziran 2021
YUNANLILARIN AĞZINDAN ISPARTA
294 Okunma.
01 Haziran 2021
ISPARTA’DA OSMANLI-CUMHURİYET DÖNEMİ KAHVEHANELERİ
194 Okunma.
29 Mayıs 2021
1913’LÜ YILLARDA ISPARTA SOKAKLARININ GÜNLÜK YAŞAMINDAN BİR KESİT
267 Okunma.
26 Mayıs 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN’İN BAŞARILARINDAN BİRİSİ DAHA..
245 Okunma.
24 Mayıs 2021
YAŞADIĞINIZ ISPARTA TOPRAKLARININ TARİHİ DOKUSU
234 Okunma.
13 Mayıs 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN’İN SADELİĞİ
316 Okunma.
07 Mayıs 2021
KURAL TANIMAZLAR İŞ BAŞINDA
355 Okunma.
05 Mayıs 2021
KUYUYA ATILAN TAŞ!
232 Okunma.
01 Mayıs 2021
SONER TOROS’UN ARDINDAN
331 Okunma.
28 Nisan 2021
EĞİRDİR NİS, ULUBORLU-ISPARTA MODA DA ÖNCÜ’ YDÜ.
207 Okunma.
17 Nisan 2021
DİBEK ALİ
507 Okunma.
27 Mart 2021
ISPARTA METROPOLİTLİK PAPAZLARININ KARANLIK KARARLARI
353 Okunma.
20 Mart 2021
“İPLİĞİNİ (KÖLESİNİ)PAZARA ÇIKARMAK”
238 Okunma.
25 Şubat 2021
HER BİRİ BİR KAHRAMAN İLÇE’MİZ ULUBORLU
318 Okunma.
17 Şubat 2021
ISPARTA VE ULUBORLULARIN YAYIKÇI CUGA HANIM’I
370 Okunma.
14 Şubat 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMENİN OMUZLARINA BİR YILDIZ DAHA...
219 Okunma.
02 Şubat 2021
HUKUK DONDURULMAMALI...
263 Okunma.
29 Ocak 2021
ELİN ÜLKELERİNDEKİ HUKUK İŞLEYİŞİ BAŞKA MI?
229 Okunma.
24 Ocak 2021
VATANDAŞIN DA İSTEĞİ BU DEĞİL Mİ!
234 Okunma.
21 Ocak 2021
NEREDE ŞU OSMANLI DÜĞÜNLERİ!
264 Okunma.
12 Ocak 2021
1921 HALİDE ONBAŞI ULUBORLU’DA
366 Okunma.
07 Ocak 2021
ULUBORLU İŞİ, ÇELİKTEN KESKİN KILIÇ YAPIMI
349 Okunma.
03 Ocak 2021
TARİHİ LEZZET YENİ YERİNDE
235 Okunma.
26 Aralık 2020
ANADOLU DA ATA GÜREŞİNİ İLK SAHİPLENENLER ULUBORLU'LARDI
257 Okunma.
14 Aralık 2020
BUYURUN CENAZE NAMAZINA
320 Okunma.
29 Kasım 2020
DEDE ABDURRAHMAN!
322 Okunma.
08 Kasım 2020
SUŞA’DA’ EZAN SESİ.
379 Okunma.
31 Ekim 2020
BAŞDEĞİRMEN VE FİRDEVS BEY
250 Okunma.
21 Ekim 2020
BERBER HASAN,
326 Okunma.
06 Ekim 2020
TÜRK DÜNYASI UYANIŞTA!.
278 Okunma.
13 Ağustos 2020
BİZİM HİKAYEMİZ’DEN ..
312 Okunma.
08 Temmuz 2020
GÖNEN’Lİ BAYAN’IN VATANSEVERLİĞİ ..
412 Okunma.
28 Haziran 2020
TARİH TEKERRÜR MÜDÜR?
317 Okunma.
26 Mayıs 2020
HER ŞEYİ DEVLETTEN BEKLEMEK!...
385 Okunma.
14 Mayıs 2020
DOLU DOLU ALKIŞLAR..
305 Okunma.
24 Nisan 2020
“MR’ ın (Emar) MUCİDİBİR ISPARTA’Lİ ACEMDİR..”
408 Okunma.
22 Nisan 2020
ASTRONOT KOSTÜMLÜ SAĞLIK ORDUMUZU ALLAH BAŞARILI KILSIN
341 Okunma.
18 Nisan 2020
HOŞGÖRÜ BİZDEN, SANAT ESERİ YARATMAK SİZDEN.
396 Okunma.
29 Şubat 2020
ÇAN-ÇİNG-ÇUN…
391 Okunma.
22 Şubat 2020
VATAN SANA MİNNETTARDIR
380 Okunma.
10 Kasım 2019
ULUBORLU’NUN TARİHTEKİ TIBBİ ALET İMALATI..
633 Okunma.
28 Ekim 2019
ATATÜRK’ÜN SÖZÜNÜ 100 YIL SONRA ANLAYABİLDİK!..
542 Okunma.
04 Ağustos 2019
ULUBORLU’LU “HACI OĞUL YOZ” OĞLAN
658 Okunma.
02 Temmuz 2019
SELANİK KÖYLERİNDE ULUBORLU RÜZGARI
483 Okunma.
26 Haziran 2019
LOZAN MUHACİRLERİNİN ATA TOPRAKLARINDA İDİM ..
514 Okunma.
12 Mayıs 2019
RAMAZAN AĞA’NIN RAMAZAN EŞEKLERİ..
618 Okunma.
02 Mayıs 2019
HZ. MEVLANA CİLALİTTİN’İN’İN OĞLU ISPARTA VE ULUBORLU ‘DA.
462 Okunma.
24 Nisan 2019
ISPARTA ULUBORLU’NUN SANATÇI KUYUMCUSU NEBİOĞLU ABDULLAH. ..
691 Okunma.
21 Nisan 2019
ISPARTA VE ÇEVRESİNE ORTA ÇAĞI YAŞATAN VALİ.
556 Okunma.
17 Nisan 2019
BEZMİ- ALEM SULTAN
690 Okunma.
14 Nisan 2019
YABANLU BAZAARU –“PAZAR”
734 Okunma.
07 Nisan 2019
BEŞ BİN YILLIK ŞEHRİN ADI VE KİMLİĞİ
526 Okunma.
17 Mart 2019
ÇANAKKALE’DE ÜÇ ULUBORLU’LU ÜÇ MEKTUP ÜÇ ŞEHİT
1365 Okunma.
27 Aralık 2018
KURTLARIN VEFASI..
1364 Okunma.
29 Kasım 2018
KOMŞU’NUN YANLIŞ İŞİ…
873 Okunma.
21 Ekim 2018
ÖLÜMÜ’YLE BUNLARI HATIRLADIM…
697 Okunma.
30 Eylül 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR VEFALI HALKSEVER İNSANI ..
783 Okunma.
19 Eylül 2018
HALİLOĞLU AYNALI HALİL..
884 Okunma.
29 Ağustos 2018
ISPARTA DOMATES İLE 1918 DE TANIŞTI
820 Okunma.
26 Ağustos 2018
“BAYRAM’LIK AĞIZ ”
766 Okunma.
19 Ağustos 2018
HACI SİNAN AĞA
718 Okunma.
12 Ağustos 2018
EŞEĞE TERS BİNEN ISPARTA VALİSİ
703 Okunma.
01 Ağustos 2018
KARA HAVACILIK OKULU ISPARTA ’ MIZA HOŞ GELDİNİZ!
740 Okunma.
30 Temmuz 2018
ISPARTA - FETHİYE HATTI
695 Okunma.
22 Temmuz 2018
ISPARTA’NIN GELECEĞİNİ NEDEN MARKA HALİNE GETİREMİYORUZ!.
707 Okunma.
20 Temmuz 2018
Isparta -Avustralya Melbörn Hattı’ndan.. BATI TRAKYALILAR TÜRK CİMİ’Sİ…
630 Okunma.
14 Temmuz 2018
KARANLIKLARIN AYAK SESLERİ..
764 Okunma.
08 Temmuz 2018
(DOKUZ TAŞLI DAMA)
740 Okunma.
17 Haziran 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR BAYRAM ANISI..
780 Okunma.
24 Mayıs 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA.
778 Okunma.
16 Mayıs 2018
KATIR SIRTINDA BİR ISPARTA VALİSİ GEÇTİ ..
762 Okunma.
26 Nisan 2018
ISPARTA VE BURDUR’DA HALICILIĞIN BAŞLAMASI
944 Okunma.
24 Mart 2018
VİCDANLARINI ASKIYA ALANLAR
897 Okunma.
07 Mart 2018
(Mımırta alırım, Mımırta Satarım..) “MIMIRTA VAR, MIMIRTA!”
874 Okunma.
15 Şubat 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA..
867 Okunma.
10 Şubat 2018
ISPARTA BÖLGESİ: ÖKÜZBATTI’NIN GİZEMİ...
868 Okunma.
27 Ocak 2018
1840’LI ISPARTA’SININ GÜL KOKULU DEVELERİ
1014 Okunma.
03 Ocak 2018
ZELZELE ŞÜKRÜ
1183 Okunma.
25 Aralık 2017
ISPARTA SANCAĞINDA ŞAŞKINLIK VE SEVİNÇ..
1074 Okunma.
16 Aralık 2017
MERYEM KIZI DERMEŞ
1075 Okunma.
03 Aralık 2017
OSMANLI ISPARTA'SINDA BİR DEVŞİRME...
776 Okunma.
28 Kasım 2017
ISPARTA’NIN ASANSÖR İLE CEBELLEŞMESİ..
955 Okunma.
26 Kasım 2017
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK GÜL SUBUNU’SU
1024 Okunma.
22 Kasım 2017
KARABIÇAK: ŞEHİT DEDESİ..
1003 Okunma.
06 Kasım 2017
ŞEHİTLER KÖYÜ YENİCE ..
1217 Okunma.
25 Ekim 2017
ISPARTA’MIZIN KALKINDIĞINI İDDİA EDEBİLİN MİSİNİZ?
1312 Okunma.
13 Ekim 2017
BOŞ TÜRBE mi, HOŞ TÜRBE mi?..
1061 Okunma.
16 Eylül 2017
ENDİŞELENMEYİN!.
1150 Okunma.
05 Eylül 2017
ISPARTA NEDEN BİR AFYON, KAYSERİ VE MALATYA OLAMADI.?
1157 Okunma.
07 Kasım 2016
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK “GÜL SAPUNİ” Sİ..
1617 Okunma.
Haber Yazılımı