Yazı Detayı
17 Eylül 2021 - Cuma 11:02 Bu yazı 85 kez okundu
 
ISPARTA HALKINCA YAPTIRILAN EN BÜYÜK ESER
Bayram AYGÜN
 
 

1929’lu yıllar dünya ekonomisinin sıkıntılı yıllarıdır. Buna rağmen cefakâr Türk anasının Büyük Kurtarıcı’ ya, devrimlerine, kurduğu rejime olan saygıları Yeni Türkiye Cumhuriyeti coğrafyasında ilk örnektir demek daha uygun olur diye düşünüyorum.

Türk anasının başının dik olmasını, gözlerinde cumhuriyet ve çağdaşlık ışığının sonsuza kadar yanması istek ve dileklerini dönemin Isparta valisine bildirirler. Bölgede, Isparta da ilk defa bir Atatürk anıt heykelinin dikilmesi için öz kazançlarından destek olacaklarını anlatırlar. Bölgede ilk ve tek olma konusunda kararlıydılar.

(Isparta Belediye Başkanı, Kuvayı Milliye Başkan Yardımcısı, son Mevlevi dedesi Ali Dede Aksu’nun hatıralarından.)

Ispartalı anaların, kadınların olmadığı kültürel, ekonomik, siyasi savaşın mutlaka kaybedilebileceğinin bilincindedirler.

Bunun için Atatürk’ün anıt heykelinin simgesel olarak dikilmesini istediler. Ispartalı analarımız M. Kemal’ in ilkeleri sönmeyen bir ışık olduğunun bilinceydiler.

Tarihi düşünceler ışığında: Isparta Belediyesi önündeki otoparkın güçlendirme çalışmaları sonunda üzerindeki Atatürk heykeli de ait olduğu yere geçtiğimiz haftalarda konuşlandırıldı. Isparta Belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen’in buyruklarıyla Büyük Atatürk’ün orijinal heykelinin kaide tanıtım yazısı da zannederim bitirilmek üzere.

1929’lu yıllardır. Bu yıllar: Yeni Türkiye Cumhuriyeti’nde yenilikler yapılırken, dünya ekonomik bunalım yaşıyordu. 6 Mart günü Atatürk'ün Isparta'ya gelişlerinden hemen sonra zamanın Belediye başkanı Hilmi Çakmakçı Vali Bey’le birlikte kolları sıvarlar.

Isparta Dere Mahallesi Sanayi Ağası Başağa Veysel Ağa, şimdiki Isparta Belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen’in dedesi), Son Isparta Mevlevi Şeyhi Ali Dede Aksu ‘da Ata’ mızın anıt heykelinin yapım heyetine katılırlar.

Heykelin yapım siparişi Heykeltıraş’ a verilir. Sanatçıya verilecek parasal desteğin bir kısmının temini konusunda Isparta’lı bayanlar devreye girerler.

Isparta’nın ilk eczanesi olan Rum Veremiye Eczanesi’nden devrolunan şimdiki Şifa ve Aytaç eczanelerinin sahiplerinin anneleri yardımlaşmada başı çeker.. Ispartalı bayanlarca “Çerkez gelin-ana” olarak bilinen Fatma İffet Aytaç’tır. Fatma anaya göre Büyük Kurtarıcı’ nın yenilikleri Türkiye halkı için Ay ışığıdır. Bir anıt heykelle bu görüş taçlandırılmalıdır. Bunun için heykelin dikilişinden hemen sonra AYTAÇ soyadını alırlar. Cumhuriyet anası üç sarı lira ile kampanyayı başlatır. Mete, Mustafa, Saim, Yusuf dört kardeşlerin anneleridir. Isparta da evlenecek genç kızlara sirke, kül karışımı eriyikle bulaşık yıkama usulünü, Çerkez Yemekleri’ nin pişirilme şekillerini, dikiş makinesinin kullanılmasını öğreten fedakâr Türk anasıdır. Terzilikten kazandığı kazançtan Büyük Atatürk’ün anıt heykelinin yapım kampanyasına ilk katılandır.

Tarihçi, Isparta Eski Vekili Böcüzade Süleyman Sami Efendi’nin eşi bir buçuk altın lira verir. (Eczacı Mustafa Aytaç ’ların akrabası) Isparta Vekili ve Belediye Başkanı Arap Zade Mehmet Efendi’nin eşi, 1.TBMM Kurucu Üye ve Isparta Vekili, Belediye Başkanı, İşadamı Süldür Zade Nadir Efendi’nin eşi ile 1. TBMM Kurucu üyesi, Isparta Milletvekili Hüseyin Hüsnü Öz damar’ ın eşi ikişer sarı lira ile katkıda bulunurlar.

Eski Isparta Belediye Başkanı Ticaret Meclisi İcra Kurulu üyesi Bodur Zade Hacı Hasan Efendi’nin eşi de yarım sarı lira vererek Gazi Mustafa Kemal’in anıt heykelinin yapım bedeline katkıda bulunurlar.

Ispartalı varlıklı bayanların ağırlıklı katkılarıyla oluşan kampanya Cumhuriyet kadının yardımlaşmada birlikteliğini anlatır. Söz konusu katkıda bulunan Ispartalı bayanların isteğidir. “Burdur, Konya, Afyon, Denizli ve Antalya düşman işgaline uğradı. Isparta İl’ ine giremedi. Düşmanın giremediği Isparta’mızı bir “ada” gibi düşünülse; bunun da bir ödülü olmalıydı. Yani bayanların isteği doğrultusunda: Büyük Kurtarıcı Mustafa Kemal Atatürk’ün anıt heykeli de düşman Isparta’mıza ayak basmadığı için beyaz olmalıydı.

Öyle de oldu. Bu durum: Anıt Heykelin yapımcısı sanatçı Kenan Ali Yontuç’ a bilhassa belediye Başkanı Hilmi Çakmakçı tarafından hatırlatılır.

Atatürk’ü (beyazlar) frak giymiş bir biçimde temsil edilen bu heykel, birebir insan boyutlarında ayakta duran bir poz içerisinde oluşturulmuştur. Ispartalı bayanların yüreği gibi “ak” bir görünüşte olmalıydı. Osmanlı döneminde Isparta da dokunan “boğasa” ipekli, pamuklu, yünlü kumaşlar yine Isparta da öncü moda giysiler olarak dikilirdi. Tüm balkanlara satılırdı. Bundan dolayı da sanatçı Yontuç’ a söz konusu bilgiler yine Başkan Çakmakçı tarafından verilmişti. Anıt heykeldeki Ata’mızın giysileri bir boğasa Isparta kumaşından dikilmiş terzilik sanatı ve moda görüntüsü vermeliydi.

Isparta’mızın kültürel, tarihi dokusuna uygun bir heykel 1931’de Burdur ile Isparta Eğirdir Jimnastik (Komando) ve Isparta askeri birliğine denetleme gününe denk getirilip Mareşal Fevzi Çakmak tarafından saygıdeğer halkımızın görümüne açılır.

Bazı kaynaklar 1934 diye yazsalar da bu doğru değildir. Dönemin Isparta valisi o günün yanı (931) yani 1931 tarihli bir Posta Kartı (PTT) hazırlattırılmıştır. Zaten, 1934’te Fevzi Çakmak ile Mustafa Kemal Atatürk’ün arası limoni idi.

Cumhuriyet yeniliklerinin bazılarının gerçekleştirilmesinde aceleci davranıldığını öne süren Mareşal Fevzi Çakmak’ın eleştirisel, siyasi söylemleri vardı. Türk Tarih Kurumu ve TBMM ‘nin de destek verdikleri Atatürk Ansiklopedisi’nde ise:” Atatürk’ün Sağlığında Yapılan Heykelleri” başlığında; 16. Eser Sıra No le, eser anıtın Isparta Cumhuriyet (Osmanlı da talimgâh meydanı) meydanına 1931’ de dikilmiştir” denilir.

Bugün Isparta belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen’in buyrultularıyla yeniden kaidesi, anıt bilgisi ile daha da alımlı hale getirilerek; belediyenin bulunduğu ön alana (önüne) dikilen Büyük Kurtarıcı Mustafa Kemal Atatürk’ümüzün heykeli bugün halkımızın görünümündedir. Isparta’lı asil, duyarlı kadınlarımızın öz destekleriyle Isparta’mızın sevgi ve onuru olmuştur.

 
Etiketler: , , , , , , , , , ISPARTA, HALKINCA, YAPTIRILAN, EN, BÜYÜK, ESER,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
19 Ekim 2021
ISPARTA ACEMLERİ
35 Okunma.
14 Ekim 2021
“CESUR ŞÜKRÜ”
73 Okunma.
09 Ekim 2021
DOZU KAÇIRILMIŞ ELEŞTİRİ
70 Okunma.
02 Ekim 2021
YORGANLI KAYMAKAM HASAN RÜŞTÜ EFENDİ KİRAZLIDERE MESİRELİĞİ’NDE..
75 Okunma.
24 Eylül 2021
ISPARTA DAĞLARI OYA OYA İŞLENİYOR
82 Okunma.
13 Eylül 2021
PAPAZ METROPOLİT’ İN HAYALİ
84 Okunma.
09 Eylül 2021
SİZLERE SESLENİYORUM: NEREDESİNİZ?
83 Okunma.
02 Eylül 2021
ISPARTA SANCAĞINDA İNSAN KEMİĞİ TİCARETİ
139 Okunma.
28 Ağustos 2021
KÜRKÇÜ ACEM KÜRK DİKİMEVİ AÇIYOR
192 Okunma.
26 Ağustos 2021
KÜRKÇÜ ACEM KÜRK DİKİMEVİ AÇIYOR
208 Okunma.
21 Ağustos 2021
KÖLE MERCAN
124 Okunma.
08 Ağustos 2021
ORMAN YANGINLARININ ÜZERİNE SERPİLEN SU
244 Okunma.
07 Ağustos 2021
ÇÜRÜYEN ISPARTA TEKKELERİ
164 Okunma.
23 Temmuz 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMENLERİN’İN RÜYASI
244 Okunma.
20 Temmuz 2021
OSMANLI DÖNEMİNDE EĞİRDİR NİS RUMLARI KURBAN KESERLERDİ
276 Okunma.
17 Temmuz 2021
ISPARTALI TORUNDAN BİR MUCİT
177 Okunma.
09 Temmuz 2021
“ÇAĞIRAYIM MEVLA’M SENİ”
149 Okunma.
07 Temmuz 2021
TARİH ŞEHRİ ULUBORLU’DA VİRJİN TAPINAĞI
149 Okunma.
03 Temmuz 2021
^ ISPARTA32’NİN 32 SANATI
240 Okunma.
30 Haziran 2021
SONBAHARI YAŞAYANLARA DOKUNABİLMEK
122 Okunma.
21 Haziran 2021
ISPARTA’NIN, ULUBORLU’NUN, EĞİRDİR’İN İLK HUKUKÇU, TARİHÇİ RUM’U
170 Okunma.
18 Haziran 2021
2023’ ÜN YENİ BAKANLARINDAN BİRİSİ ISPARTADA MI?
138 Okunma.
12 Haziran 2021
ISPARTA’ NIN “ŞAMPİYONLUKLAR YILI”
229 Okunma.
07 Haziran 2021
YUNANLILARIN AĞZINDAN ISPARTA
241 Okunma.
01 Haziran 2021
ISPARTA’DA OSMANLI-CUMHURİYET DÖNEMİ KAHVEHANELERİ
170 Okunma.
29 Mayıs 2021
1913’LÜ YILLARDA ISPARTA SOKAKLARININ GÜNLÜK YAŞAMINDAN BİR KESİT
214 Okunma.
26 Mayıs 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN’İN BAŞARILARINDAN BİRİSİ DAHA..
208 Okunma.
24 Mayıs 2021
YAŞADIĞINIZ ISPARTA TOPRAKLARININ TARİHİ DOKUSU
201 Okunma.
13 Mayıs 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN’İN SADELİĞİ
262 Okunma.
07 Mayıs 2021
KURAL TANIMAZLAR İŞ BAŞINDA
308 Okunma.
05 Mayıs 2021
KUYUYA ATILAN TAŞ!
192 Okunma.
01 Mayıs 2021
SONER TOROS’UN ARDINDAN
263 Okunma.
28 Nisan 2021
EĞİRDİR NİS, ULUBORLU-ISPARTA MODA DA ÖNCÜ’ YDÜ.
179 Okunma.
17 Nisan 2021
DİBEK ALİ
426 Okunma.
27 Mart 2021
ISPARTA METROPOLİTLİK PAPAZLARININ KARANLIK KARARLARI
321 Okunma.
20 Mart 2021
“İPLİĞİNİ (KÖLESİNİ)PAZARA ÇIKARMAK”
214 Okunma.
25 Şubat 2021
HER BİRİ BİR KAHRAMAN İLÇE’MİZ ULUBORLU
289 Okunma.
17 Şubat 2021
ISPARTA VE ULUBORLULARIN YAYIKÇI CUGA HANIM’I
344 Okunma.
14 Şubat 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMENİN OMUZLARINA BİR YILDIZ DAHA...
193 Okunma.
02 Şubat 2021
HUKUK DONDURULMAMALI...
237 Okunma.
29 Ocak 2021
ELİN ÜLKELERİNDEKİ HUKUK İŞLEYİŞİ BAŞKA MI?
201 Okunma.
24 Ocak 2021
VATANDAŞIN DA İSTEĞİ BU DEĞİL Mİ!
209 Okunma.
21 Ocak 2021
NEREDE ŞU OSMANLI DÜĞÜNLERİ!
235 Okunma.
12 Ocak 2021
1921 HALİDE ONBAŞI ULUBORLU’DA
329 Okunma.
07 Ocak 2021
ULUBORLU İŞİ, ÇELİKTEN KESKİN KILIÇ YAPIMI
306 Okunma.
03 Ocak 2021
TARİHİ LEZZET YENİ YERİNDE
212 Okunma.
26 Aralık 2020
ANADOLU DA ATA GÜREŞİNİ İLK SAHİPLENENLER ULUBORLU'LARDI
226 Okunma.
14 Aralık 2020
BUYURUN CENAZE NAMAZINA
291 Okunma.
29 Kasım 2020
DEDE ABDURRAHMAN!
293 Okunma.
08 Kasım 2020
SUŞA’DA’ EZAN SESİ.
320 Okunma.
31 Ekim 2020
BAŞDEĞİRMEN VE FİRDEVS BEY
228 Okunma.
21 Ekim 2020
BERBER HASAN,
258 Okunma.
06 Ekim 2020
TÜRK DÜNYASI UYANIŞTA!.
253 Okunma.
13 Ağustos 2020
BİZİM HİKAYEMİZ’DEN ..
285 Okunma.
08 Temmuz 2020
GÖNEN’Lİ BAYAN’IN VATANSEVERLİĞİ ..
361 Okunma.
28 Haziran 2020
TARİH TEKERRÜR MÜDÜR?
291 Okunma.
26 Mayıs 2020
HER ŞEYİ DEVLETTEN BEKLEMEK!...
359 Okunma.
14 Mayıs 2020
DOLU DOLU ALKIŞLAR..
281 Okunma.
24 Nisan 2020
“MR’ ın (Emar) MUCİDİBİR ISPARTA’Lİ ACEMDİR..”
380 Okunma.
22 Nisan 2020
ASTRONOT KOSTÜMLÜ SAĞLIK ORDUMUZU ALLAH BAŞARILI KILSIN
307 Okunma.
18 Nisan 2020
HOŞGÖRÜ BİZDEN, SANAT ESERİ YARATMAK SİZDEN.
373 Okunma.
29 Şubat 2020
ÇAN-ÇİNG-ÇUN…
362 Okunma.
22 Şubat 2020
VATAN SANA MİNNETTARDIR
347 Okunma.
10 Kasım 2019
ULUBORLU’NUN TARİHTEKİ TIBBİ ALET İMALATI..
604 Okunma.
28 Ekim 2019
ATATÜRK’ÜN SÖZÜNÜ 100 YIL SONRA ANLAYABİLDİK!..
514 Okunma.
04 Ağustos 2019
ULUBORLU’LU “HACI OĞUL YOZ” OĞLAN
625 Okunma.
02 Temmuz 2019
SELANİK KÖYLERİNDE ULUBORLU RÜZGARI
453 Okunma.
26 Haziran 2019
LOZAN MUHACİRLERİNİN ATA TOPRAKLARINDA İDİM ..
487 Okunma.
12 Mayıs 2019
RAMAZAN AĞA’NIN RAMAZAN EŞEKLERİ..
591 Okunma.
02 Mayıs 2019
HZ. MEVLANA CİLALİTTİN’İN’İN OĞLU ISPARTA VE ULUBORLU ‘DA.
435 Okunma.
24 Nisan 2019
ISPARTA ULUBORLU’NUN SANATÇI KUYUMCUSU NEBİOĞLU ABDULLAH. ..
649 Okunma.
21 Nisan 2019
ISPARTA VE ÇEVRESİNE ORTA ÇAĞI YAŞATAN VALİ.
527 Okunma.
17 Nisan 2019
BEZMİ- ALEM SULTAN
656 Okunma.
14 Nisan 2019
YABANLU BAZAARU –“PAZAR”
680 Okunma.
07 Nisan 2019
BEŞ BİN YILLIK ŞEHRİN ADI VE KİMLİĞİ
498 Okunma.
17 Mart 2019
ÇANAKKALE’DE ÜÇ ULUBORLU’LU ÜÇ MEKTUP ÜÇ ŞEHİT
1335 Okunma.
27 Aralık 2018
KURTLARIN VEFASI..
1336 Okunma.
29 Kasım 2018
KOMŞU’NUN YANLIŞ İŞİ…
850 Okunma.
21 Ekim 2018
ÖLÜMÜ’YLE BUNLARI HATIRLADIM…
674 Okunma.
30 Eylül 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR VEFALI HALKSEVER İNSANI ..
754 Okunma.
19 Eylül 2018
HALİLOĞLU AYNALI HALİL..
861 Okunma.
29 Ağustos 2018
ISPARTA DOMATES İLE 1918 DE TANIŞTI
791 Okunma.
26 Ağustos 2018
“BAYRAM’LIK AĞIZ ”
726 Okunma.
19 Ağustos 2018
HACI SİNAN AĞA
694 Okunma.
12 Ağustos 2018
EŞEĞE TERS BİNEN ISPARTA VALİSİ
675 Okunma.
01 Ağustos 2018
KARA HAVACILIK OKULU ISPARTA ’ MIZA HOŞ GELDİNİZ!
713 Okunma.
30 Temmuz 2018
ISPARTA - FETHİYE HATTI
673 Okunma.
22 Temmuz 2018
ISPARTA’NIN GELECEĞİNİ NEDEN MARKA HALİNE GETİREMİYORUZ!.
680 Okunma.
20 Temmuz 2018
Isparta -Avustralya Melbörn Hattı’ndan.. BATI TRAKYALILAR TÜRK CİMİ’Sİ…
604 Okunma.
14 Temmuz 2018
KARANLIKLARIN AYAK SESLERİ..
718 Okunma.
08 Temmuz 2018
(DOKUZ TAŞLI DAMA)
717 Okunma.
17 Haziran 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR BAYRAM ANISI..
755 Okunma.
24 Mayıs 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA.
755 Okunma.
16 Mayıs 2018
KATIR SIRTINDA BİR ISPARTA VALİSİ GEÇTİ ..
738 Okunma.
26 Nisan 2018
ISPARTA VE BURDUR’DA HALICILIĞIN BAŞLAMASI
919 Okunma.
24 Mart 2018
VİCDANLARINI ASKIYA ALANLAR
855 Okunma.
07 Mart 2018
(Mımırta alırım, Mımırta Satarım..) “MIMIRTA VAR, MIMIRTA!”
842 Okunma.
15 Şubat 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA..
843 Okunma.
10 Şubat 2018
ISPARTA BÖLGESİ: ÖKÜZBATTI’NIN GİZEMİ...
853 Okunma.
27 Ocak 2018
1840’LI ISPARTA’SININ GÜL KOKULU DEVELERİ
971 Okunma.
03 Ocak 2018
ZELZELE ŞÜKRÜ
1128 Okunma.
25 Aralık 2017
ISPARTA SANCAĞINDA ŞAŞKINLIK VE SEVİNÇ..
1051 Okunma.
16 Aralık 2017
MERYEM KIZI DERMEŞ
1039 Okunma.
03 Aralık 2017
OSMANLI ISPARTA'SINDA BİR DEVŞİRME...
762 Okunma.
28 Kasım 2017
ISPARTA’NIN ASANSÖR İLE CEBELLEŞMESİ..
933 Okunma.
26 Kasım 2017
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK GÜL SUBUNU’SU
996 Okunma.
22 Kasım 2017
KARABIÇAK: ŞEHİT DEDESİ..
978 Okunma.
06 Kasım 2017
ŞEHİTLER KÖYÜ YENİCE ..
1133 Okunma.
25 Ekim 2017
ISPARTA’MIZIN KALKINDIĞINI İDDİA EDEBİLİN MİSİNİZ?
1233 Okunma.
13 Ekim 2017
BOŞ TÜRBE mi, HOŞ TÜRBE mi?..
1017 Okunma.
16 Eylül 2017
ENDİŞELENMEYİN!.
1121 Okunma.
05 Eylül 2017
ISPARTA NEDEN BİR AFYON, KAYSERİ VE MALATYA OLAMADI.?
1121 Okunma.
07 Kasım 2016
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK “GÜL SAPUNİ” Sİ..
1593 Okunma.
Haber Yazılımı