Yazı Detayı
27 Mart 2021 - Cumartesi 12:40 Bu yazı 152 kez okundu
 
ISPARTA METROPOLİTLİK PAPAZLARININ KARANLIK KARARLARI
Bayram AYGÜN
 
 

Yunanistan Pire bölgesinden Ispartalı Osmanlı torunu öğretmen Bayan Frosso Hatoglou (Hatırlıoğlu) hanımefendiye notlarından dolayı çok teşekkür ederim. Isparta’daki dedelerinin hatıralarından bir bölümü sizlerle paylaşacağım. Makaleme konu olan diğer anlatıları gönderme lütfunda bulunan akademisyen Hristo Delibaş’a (Ispartalı Rum torun –Atina) da çok teşekkür ederim.

Eğirdir gölü, güneybatı ucunda Nis Aya (Melekler adası) adası, yanındaki Ruhlar adası veya Can adasını bilmeyeniniz yoktur. 1924’e kadar geriye doğru binlerce yıldır Roma (Rum) ların yerleşik yeridir.

Yaklaşık 800 Rum’un yaşadığı Nis adasının son papazı Nis Ada Papa-Grigoris' di. Can adası ise Ortodokslarca kutsal ada konumunda olduğu için sadece boş alan olarak yüzyıllarca kalmıştır. Ortodoksluk dini vaaz kitaplarında söz konusu bu ada, Uluborlu Kapı Dağı ile Isparta Sidre tepesi (Minas’ım) bölgesi kutsal sayılmakta. Can adanın adı Djan Ada veya (Ruhun Adası) denilen Can adası Hristiyan Ortodokslarca kutsal bir ada olup Hz. İsa’yı koruyan ruhların burada yaşadıkları, ruhların yöneticileri ise Uluborlu Kapı Dağı altında, yer merkezinde bulunduklarına inanmaktalar.

Hatta bu durum kutsal Ortodoksluk kitaplarına da geçmiştir..

Nis adası halkının geçim kaynağı dokuma, inşaat, balıkçılık olduğunu kısaca söyleyeyim.

Ada’dan bazı Rumların tüccar oldukları bundan dolayı da ada da yılda iki defa ticari-eğlence panayırı düzenlendiğini zamanla panayırın Pınar pazarı bölgesine kaydırıldığını söyleyebilirim.

Ancak söz konusu Can adasının tarihten silinmeyecek bir korkunç hatırasının olduğunu söylemeliyim. Yıllar içinde ada da üç dört Ermeni ailenin de yaşadığını kayıtlarda görüyoruz.

1833-1843’lü yıllarda Isparta çevresini kasıp kavuran iki salgın üst üste gelmiş, insanları kırıp geçiriyordu. Birincisi Kolera diğeri ise Veba salgınıydı. İnsanlar çaresizdi. Isparta Medreseleri nde ve Isparta Mevlevihane’sinde konu tartışılıyor, çareler aranıyordu.

1833’den 1843’e kadar Veba ve Kolera mikropları ayrım yapmadan Pisidia yani Isparta bölgesinde insanların canlarını almaya devam ediyordu. Rum, Ermeni, Müslüman ayrımı yapmadan her sokaktan cenazeler çıkıyordu gün boyunca. Bir o kadar da her iki salgına yakalanıp ıstırap çekenler de az değildi. Hem Veba hem Çiçek salgınları söz yerinde ise; tek vücutta çektire çektire tüketiyordu Ispartalıları.

Aynı tarihlerde de Pisidia (Sparta veya Isparta) Müslüman liderler ve Isparta idarecileri de çaresizlik içinde çareler aramaktaydılar. Kutlubey mahallesi Mevlevi Dergâhında toplanırlar.

1920 TBMM Isparta Milletvekili, kurucu üye, Isparta kadısı Hüseyin Hüsnü Özdamar’ın babası, Isparta Hacı Hasan Efendizade okulu Müderrisi İsmail Hakkı Efendi toplantı başında salgınlarda ölenler için hasta olanlar adına dua eder. (Isparta SDÜ Rektör yardımcısı Prof. Dr. Murat Dulupçu ile Peynir satıcısı Mustafa ve Kamil Gülal’ ların büyük, büyük dedeleri)

Isparta Mutasarrıf (Vali) eski Yeniçeri ağası Celalettin Paşa toplantıyı yönetmekte. (2021Isparta Belediye Başkanı Şükrü Başdeğirmen’ in büyük büyük dedesi)

Şey Abdülkadir Geylani Tekkesi şeyhi Hasan Hoca, Dalboyunoğlu Vakfı Başkanı Hacı Kadir efendi, İplikçi ve Kavaklı, Firdevs Bey, Yaylazade Mescidi imamları hazır bulunurlar. Toplantı da Veba ve Çiçek salgınına yakalanan Müslüman ve Gayrı Müslimlere karşı iyi davranılması, hiçbir şekilde hastalara karşı insani, yardımsever bir tavırla perde arkasından hastalarla sohbet edilebileceği konuşulur. Hastanın hiçbir yerine veya eşyasını dokunulmaması gerektiği gibi birçok tavsiye kararları alınır.

Aynı şekilde Sparta (Isparta) Metropolitan (Emre manastırı) sarayında bulunan Pisidia Piskoposluğuk görevlileri yoğun toplantılarında saatlerce aynı konuyu tartışmaktalar. Eğirdir Nis papazı Elenoglou’ da toplantıda bulunmakta. Tartışılan konu ise Veba ve Kolera’ dan ölümleri azaltmak için neler yapılmalı?

Isparta’nın, Nis adasının en zengin Rumlarından Kyriakos, Kotsaivazoglou, Kyriakos ve Gesthimani Efendiler de papazların toplantısındadırlar. Isparta Metropolitliği (Baş Papazlığı), Piskoposluğuk papazları akıl almaz bir karar alırlar.

Hristiyan Ortodoks Gayrimüslim salgınlara yakalanmış hastaların, diğer sağlam insanların zarar görmemesi için (sayısı bilinmemekle beraber) Veba ve Çiçek hastası hastaların Eğirdir Nis adası bitişiğindeki Ruhlar Can adasına götürülüp açık alana bırakılmaları kararı alınır.

Can Ruhlar adası (Can veya Djan Ada) Hz. İsa’dan bu yana Hristiyanlarca kötü ruhların söz konusu bu adada yaşadıklarına inanılır. Hatta Kilise vaazlarında (ayinlerde) bile halen, günümüzde de Djan-Can-adası ile ilgili hikâyelere yer verildiğini hatırlatalım.

Sayısı bilinmeyen salgın yemiş hastalar (Gayrımüslim) Psidya Başpapazlık Kiliseler birliği kararı ile ser sebil, geceleyin Eğirdir’e oradan da kayıklarla Ruhlar yani Can adasına taşınırlar. Çoğu yolda ölen salgın hastaları için hiçbir beslenme veya barınma gereksinimleri bile yerine getirilmez.

Eğirdir gölü Nis adalı Müslüman kayıkçı ve balıkçılar Can adası yakınlarına geldiklerinde kıl çuvallar içine konmuş ekmek, meyve kuruları, diğer kurma balık gibi gıdaları ada kıyısına mesafeli yanaşarak, can çekişen, çaresiz salgın hastalarına verirler.

Nis adası Müslüman ada sakinlerinden Eğirdir’e, Eğirdir’den adaya yolcu taşıyan kayıkçı Çavuşoğlu Süleyman oğlu Süleyman, aynı adadan balıkçı Kuruoğlu Ahmet ile Balcıoğlu Küçük Ali her gün Can adası kıyılarına kayıklarını yanaştırırlar. Papazların kararı ile ölüme terkedilmiş, çaresiz adaya itilip kakılarak getirilmiş çok sayıda insanı birkaç kulaç mesafeden yiyecek atarak ölümden kurtardıkları görülür.

Bunu duyan Ada papazı durumu Isparta Metropolitliğine bildirir. Önceki papazlar kurulu yeniden toplanır. Eğirdir Nis adalı kayıkçı-balıkçı hayırseverlerin bu davranışları takdir edilmez. Üstelik papazlar kurulu kararlarına karşı davranan hayırsever Müslüman balıkçılar için sert kararlar da alırlar

Papazların kararları hayırsever Müslim balıkçıların Gayrimüslim cemaati önünde rezil konuma düşürmeye, sosyal statü ve onurlarını zedeleyecek türdendir. Müslüman balıkçılar buna hak etmemişlerdir.

Adadan, Isparta’dan tüccar Hristiyanların bu üç hayırseverlere mal satışı yapmamaları, ev inşaatları için hiçbir Rum ustanın inşaatlarına gitmemeleri kararı alınır. Daha da: Ada doktoru Krimos efendimin söz konusu balıkçılar hastalandığında muayeneye almaması gibi birçok ters kararlar da alırlar. Ada Rum ahalisinin hayırsever kayıkçıların kayıklarına (adadan Eğirdir’ e geçmek, dönmek için) binmeleri yasaklanır.

Papazların bu kararları esasında Müslümanların hangi inançtan olursa olunsun insana verdikleri değeri yok saymak! Müslümanlığın güzel yüzünü karatmaktır.

Isparta’dan gönderilen, ada da saf dışı bırakılan çok sayıda salgından, ölüme terk edilen Gayrimüslimlerin içinden ölmeyip kurtulanlar olur. Hani denilir ya: “Öldürmeyen bir Allah!”

Söz konusu salgından ve de ölümden kurtulan onlarca hasta Isparta’ya döndüklerinde ailelerini bile görmeden önce soluğu Isparta “Kadı” lığında alırlar. Tek tek kendi iradeleriyle Müslümanlığı seçerler.

Isparta Mutasarrıfı Vali Celal paşa kendi iradeleriyle Müslüman olan, yakalandıkları hastalığı yenen ve de Müslümanlığı seçen Ispartalı Rum insanlar için bir takım olumlu tedbirler alır. Kendilerini Isparta Süvari Alayı’nın Dere mahallesinde bulunan at bakım ahırlarında, bayan hastalıktan kurtulmuş olanlar içinde vilayet dokuma atölyesinde iş sağlanır. Tarafsız Fransız tarihçileri tarih sohbetlerinde söz konusu yukarıdaki hikâyeden çokça bahsettiklerini biliyoruz.

 

 
Etiketler: , , , ISPARTA, METROPOLİTLİK, PAPAZLARININ, KARANLIK, KARARLARI,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
13 Mayıs 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN’İN SADELİĞİ
77 Okunma.
07 Mayıs 2021
KURAL TANIMAZLAR İŞ BAŞINDA
92 Okunma.
05 Mayıs 2021
KUYUYA ATILAN TAŞ!
88 Okunma.
01 Mayıs 2021
SONER TOROS’UN ARDINDAN
53 Okunma.
28 Nisan 2021
EĞİRDİR NİS, ULUBORLU-ISPARTA MODA DA ÖNCÜ’ YDÜ.
58 Okunma.
17 Nisan 2021
DİBEK ALİ
97 Okunma.
20 Mart 2021
“İPLİĞİNİ (KÖLESİNİ)PAZARA ÇIKARMAK”
76 Okunma.
25 Şubat 2021
HER BİRİ BİR KAHRAMAN İLÇE’MİZ ULUBORLU
92 Okunma.
17 Şubat 2021
ISPARTA VE ULUBORLULARIN YAYIKÇI CUGA HANIM’I
133 Okunma.
14 Şubat 2021
BAŞKAN BAŞDEĞİRMENİN OMUZLARINA BİR YILDIZ DAHA...
101 Okunma.
02 Şubat 2021
HUKUK DONDURULMAMALI...
123 Okunma.
29 Ocak 2021
ELİN ÜLKELERİNDEKİ HUKUK İŞLEYİŞİ BAŞKA MI?
106 Okunma.
24 Ocak 2021
VATANDAŞIN DA İSTEĞİ BU DEĞİL Mİ!
110 Okunma.
21 Ocak 2021
NEREDE ŞU OSMANLI DÜĞÜNLERİ!
127 Okunma.
12 Ocak 2021
1921 HALİDE ONBAŞI ULUBORLU’DA
179 Okunma.
07 Ocak 2021
ULUBORLU İŞİ, ÇELİKTEN KESKİN KILIÇ YAPIMI
130 Okunma.
03 Ocak 2021
TARİHİ LEZZET YENİ YERİNDE
108 Okunma.
26 Aralık 2020
ANADOLU DA ATA GÜREŞİNİ İLK SAHİPLENENLER ULUBORLU'LARDI
127 Okunma.
14 Aralık 2020
BUYURUN CENAZE NAMAZINA
185 Okunma.
29 Kasım 2020
DEDE ABDURRAHMAN!
188 Okunma.
08 Kasım 2020
SUŞA’DA’ EZAN SESİ.
181 Okunma.
31 Ekim 2020
BAŞDEĞİRMEN VE FİRDEVS BEY
132 Okunma.
21 Ekim 2020
BERBER HASAN,
158 Okunma.
06 Ekim 2020
TÜRK DÜNYASI UYANIŞTA!.
152 Okunma.
13 Ağustos 2020
BİZİM HİKAYEMİZ’DEN ..
185 Okunma.
08 Temmuz 2020
GÖNEN’Lİ BAYAN’IN VATANSEVERLİĞİ ..
232 Okunma.
28 Haziran 2020
TARİH TEKERRÜR MÜDÜR?
179 Okunma.
26 Mayıs 2020
HER ŞEYİ DEVLETTEN BEKLEMEK!...
248 Okunma.
14 Mayıs 2020
DOLU DOLU ALKIŞLAR..
178 Okunma.
24 Nisan 2020
“MR’ ın (Emar) MUCİDİBİR ISPARTA’Lİ ACEMDİR..”
259 Okunma.
22 Nisan 2020
ASTRONOT KOSTÜMLÜ SAĞLIK ORDUMUZU ALLAH BAŞARILI KILSIN
181 Okunma.
18 Nisan 2020
HOŞGÖRÜ BİZDEN, SANAT ESERİ YARATMAK SİZDEN.
277 Okunma.
29 Şubat 2020
ÇAN-ÇİNG-ÇUN…
255 Okunma.
22 Şubat 2020
VATAN SANA MİNNETTARDIR
233 Okunma.
10 Kasım 2019
ULUBORLU’NUN TARİHTEKİ TIBBİ ALET İMALATI..
503 Okunma.
28 Ekim 2019
ATATÜRK’ÜN SÖZÜNÜ 100 YIL SONRA ANLAYABİLDİK!..
398 Okunma.
04 Ağustos 2019
ULUBORLU’LU “HACI OĞUL YOZ” OĞLAN
503 Okunma.
02 Temmuz 2019
SELANİK KÖYLERİNDE ULUBORLU RÜZGARI
353 Okunma.
26 Haziran 2019
LOZAN MUHACİRLERİNİN ATA TOPRAKLARINDA İDİM ..
365 Okunma.
12 Mayıs 2019
RAMAZAN AĞA’NIN RAMAZAN EŞEKLERİ..
402 Okunma.
02 Mayıs 2019
HZ. MEVLANA CİLALİTTİN’İN’İN OĞLU ISPARTA VE ULUBORLU ‘DA.
323 Okunma.
24 Nisan 2019
ISPARTA ULUBORLU’NUN SANATÇI KUYUMCUSU NEBİOĞLU ABDULLAH. ..
466 Okunma.
21 Nisan 2019
ISPARTA VE ÇEVRESİNE ORTA ÇAĞI YAŞATAN VALİ.
395 Okunma.
17 Nisan 2019
BEZMİ- ALEM SULTAN
541 Okunma.
14 Nisan 2019
YABANLU BAZAARU –“PAZAR”
489 Okunma.
07 Nisan 2019
BEŞ BİN YILLIK ŞEHRİN ADI VE KİMLİĞİ
388 Okunma.
17 Mart 2019
ÇANAKKALE’DE ÜÇ ULUBORLU’LU ÜÇ MEKTUP ÜÇ ŞEHİT
1226 Okunma.
27 Aralık 2018
KURTLARIN VEFASI..
1220 Okunma.
29 Kasım 2018
KOMŞU’NUN YANLIŞ İŞİ…
754 Okunma.
21 Ekim 2018
ÖLÜMÜ’YLE BUNLARI HATIRLADIM…
552 Okunma.
30 Eylül 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR VEFALI HALKSEVER İNSANI ..
637 Okunma.
19 Eylül 2018
HALİLOĞLU AYNALI HALİL..
730 Okunma.
29 Ağustos 2018
ISPARTA DOMATES İLE 1918 DE TANIŞTI
648 Okunma.
26 Ağustos 2018
“BAYRAM’LIK AĞIZ ”
589 Okunma.
19 Ağustos 2018
HACI SİNAN AĞA
597 Okunma.
12 Ağustos 2018
EŞEĞE TERS BİNEN ISPARTA VALİSİ
563 Okunma.
01 Ağustos 2018
KARA HAVACILIK OKULU ISPARTA ’ MIZA HOŞ GELDİNİZ!
610 Okunma.
30 Temmuz 2018
ISPARTA - FETHİYE HATTI
571 Okunma.
22 Temmuz 2018
ISPARTA’NIN GELECEĞİNİ NEDEN MARKA HALİNE GETİREMİYORUZ!.
563 Okunma.
20 Temmuz 2018
Isparta -Avustralya Melbörn Hattı’ndan.. BATI TRAKYALILAR TÜRK CİMİ’Sİ…
499 Okunma.
14 Temmuz 2018
KARANLIKLARIN AYAK SESLERİ..
590 Okunma.
08 Temmuz 2018
(DOKUZ TAŞLI DAMA)
602 Okunma.
17 Haziran 2018
OSMANLI ISPARTASI’NIN BİR BAYRAM ANISI..
642 Okunma.
24 Mayıs 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA.
639 Okunma.
16 Mayıs 2018
KATIR SIRTINDA BİR ISPARTA VALİSİ GEÇTİ ..
597 Okunma.
26 Nisan 2018
ISPARTA VE BURDUR’DA HALICILIĞIN BAŞLAMASI
785 Okunma.
24 Mart 2018
VİCDANLARINI ASKIYA ALANLAR
713 Okunma.
07 Mart 2018
(Mımırta alırım, Mımırta Satarım..) “MIMIRTA VAR, MIMIRTA!”
736 Okunma.
15 Şubat 2018
BİR TUTAMLIK İNSAN SAÇLARI HİCAZ YOLUNDA..
745 Okunma.
10 Şubat 2018
ISPARTA BÖLGESİ: ÖKÜZBATTI’NIN GİZEMİ...
765 Okunma.
27 Ocak 2018
1840’LI ISPARTA’SININ GÜL KOKULU DEVELERİ
854 Okunma.
03 Ocak 2018
ZELZELE ŞÜKRÜ
964 Okunma.
25 Aralık 2017
ISPARTA SANCAĞINDA ŞAŞKINLIK VE SEVİNÇ..
934 Okunma.
16 Aralık 2017
MERYEM KIZI DERMEŞ
898 Okunma.
03 Aralık 2017
OSMANLI ISPARTA'SINDA BİR DEVŞİRME...
689 Okunma.
28 Kasım 2017
ISPARTA’NIN ASANSÖR İLE CEBELLEŞMESİ..
817 Okunma.
26 Kasım 2017
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK GÜL SUBUNU’SU
854 Okunma.
22 Kasım 2017
KARABIÇAK: ŞEHİT DEDESİ..
875 Okunma.
06 Kasım 2017
ŞEHİTLER KÖYÜ YENİCE ..
920 Okunma.
25 Ekim 2017
ISPARTA’MIZIN KALKINDIĞINI İDDİA EDEBİLİN MİSİNİZ?
999 Okunma.
13 Ekim 2017
BOŞ TÜRBE mi, HOŞ TÜRBE mi?..
876 Okunma.
16 Eylül 2017
ENDİŞELENMEYİN!.
957 Okunma.
05 Eylül 2017
ISPARTA NEDEN BİR AFYON, KAYSERİ VE MALATYA OLAMADI.?
987 Okunma.
07 Kasım 2016
ISPARTA ÖKÜZBATTI’NIN İLK “GÜL SAPUNİ” Sİ..
1481 Okunma.
Haber Yazılımı